برترینها: این روزها دولت قصد دارد در چارچوب پرونده پرحرف و حدیث اصلاح قیمت بنزین، خودروهای سواری بنزینی با عمر ۲۰ سال و بیشتر را در گروه خودروهای فرسوده قرار دهد و برای آنها محدودیتهایی در نظر بگیرد؛ از حذف سهمیه بنزین یارانهای گرفته تا ممنوعیت تردد در کلانشهرها و محدودیت نقلوانتقال و تعویض پلاک در شهرهای بزرگ. هدف این طرح، مدیریت مصرف سوخت، کاهش آلودگی و نوسازی ناوگان عنوان شده، اما ماجرا برای میلیونها نفری که هنوز با همین خودروها زندگی را میگذرانند، به این سادگیها هم نیست.
در سالهای اخیر، گرانی خودرو باعث شده خیلیها نهتنها سراغ ماشینهای قدیمی و کلاسیک بروند، بلکه همان خودروها را بازسازی و سرحال کنند. حالا یک بنز قدیمی، بیامو چند ده ساله، فولکسواگن گلف یا حتی یک خودروی ژاپنی قدیمی، ممکن است پس از بازسازی فنی و ظاهری، برای صاحبش جذابتر و حتی قابلاعتمادتر از بعضی خودروهای صفر کیلومتر امروزی باشد. بنابراین سن خودرو لزوماً به معنای پایان عمر مفید آن نیست؛ مخصوصاً وقتی جایگزین کردن آن برای بخش بزرگی از جامعه عملاً امکانپذیر نیست.
در میان خودروهای قدیمی اما هنوز محبوب، چند مدل جایگاه ویژهای در خیابانهای ایران دارند؛ خودروهایی که اگر قرار باشد محدودیتهای جدید درباره آنها جدی اجرا شود، بخش قابل توجهی از مالکانشان با دردسر روبهرو خواهند شد.
پراید؛ منبع درآمد میلیونها ایرانی
پراید شاید محبوبترین خودروی اقتصادی تاریخ معاصر ایران نباشد، اما بدون تردید یکی از پراستفادهترین خودروهای کشور است. مصرف سوخت نسبتاً پایین، فراوانی قطعات و هزینه نگهداری کمتر باعث شده این خودرو همچنان در میان بخش بزرگی از مردم حضور داشته باشد. برای بسیاری از صاحبان پراید، این خودرو فقط وسیله رفتوآمد نیست؛ ابزار کار است. تعداد زیادی از رانندگان تاکسی اینترنتی و مسافرکشها از پراید استفاده میکنند، چون هزینه تعمیرات، تعویض روغن و قطعات مصرفی آن نسبت به بسیاری از خودروهای دیگر پایینتر است. حذف مزیت بنزین برای چنین خودرویی، مستقیماً روی هزینه زندگی و درآمد این گروه اثر میگذارد.
پژو ۴۰۵؛ چهار دهه حضور در خیابان
پژو ۴۰۵ از اوایل دهه ۷۰ وارد بازار ایران شد و با نسخهها و مدلهای مختلف، از جمله نمونههای استیشن و پژو ۲۰۰۰، سالها در بازار ایران امتداد یافت. حالا این خودرو تقریباً چهارمین دهه زندگی خود در ایران را سپری میکند، اما هنوز تعداد زیادی از ایرانیها با آن رفتوآمد میکنند. ۴۰۵ برای بخش بزرگی از بازار دستدوم، یک خودروی آشنا و قابل تعمیر است؛ تعمیرکاری که سالها با این خودرو سروکار داشته، قطعهای که تقریباً همهجا پیدا میشود و هزینهای که در بسیاری از موارد از خودروهای جدید کمتر است. به همین دلیل، کنار گذاشتن آن بدون ارائه یک جایگزین اقتصادی، برای مالکانش چندان ساده نخواهد بود.
پیکان؛ نوستالژیای که هنوز نان میدهد
پیکان را شاید بتوان نوستالژیکترین خودروی بازار ایران دانست؛ خودرویی که بیش از نیم قرن از حضورش در خیابانهای کشور میگذرد و هنوز نمونههای سواری و بهخصوص وانت آن را میتوان در شهرهای مختلف دید. پیکان در برخی شهرهای کوهستانی و مناطقی که مسیرهای شیبدار دارند، به دلیل دیفرانسیل عقب بودن همچنان برای برخی شهروندان مزیتهایی دارد. از طرف دیگر، وانت پیکان برای سالها وسیله امرار معاش گروهی از مردم بوده است. بسیاری از مشاغل کوچک و حملونقلهای محلی با همین خودرو انجام میشود. بنابراین حذف تدریجی آن ممکن است به معنای حذف ابزار کار بخشی از مردم باشد.
زانتیا؛ هنوز هم محبوب
سیتروئن زانتیا یکی از محبوبترین خودروهای خارجی مونتاژشده در ایران در دهه ۸۰ بود. خودرویی که در زمان خودش با طراحی متفاوت، موتور قدرتمند و کیفیت سواری مناسب، تصویری نسبتاً لوکس از یک خودروی خانوادگی ارائه میکرد. بیش از دو دهه از حضور زانتیا در خیابانهای ایران گذشته، اما هنوز هم طرفداران خاص خودش را دارد. بسیاری از مالکان این خودرو ترجیح میدهند نمونه سالم آن را نگه دارند و برای بازسازی و تعمیرش هزینه کنند تا اینکه سراغ خودروهای جدیدتر بروند؛ انتخابی که با توجه به قیمت خودروهای صفر کیلومتر چندان هم عجیب نیست.
ماکسیما؛ ژاپنی محبوبی که هنوز لوکس به نظر میرسد
ماکسیما را میتوان گل سرسبد خودروهای وارداتی اوایل دهه ۸۰ دانست. طراحی جذاب، موتور قدرتمند و اعتبار برند نیسان باعث شد این خودرو خیلی زود در ذهن ایرانیها جایگاه ویژهای پیدا کند. ماکسیما حتی امروز هم در بازار خودرو ایران مشتری خودش را دارد. بخشی از این محبوبیت به خاطرهانگیز بودن خودرو برمیگردد و بخشی دیگر به شرایط خاص بازار ایران. در سالهایی که تنوع خودروهای خارجی در خیابانهای کشور بسیار محدود بود، ماکسیما یکی از معدود خودروهایی بود که برای بسیاری از ایرانیها نماد یک خودروی قدرتمند و لوکس محسوب میشد.
مسئله فقط سن خودرو نیست
ماجرای این پنج خودرو در نهایت به یک پرسش بزرگتر برمیگردد: اگر قرار است خودروهای قدیمی از چرخه مصرف خارج شوند، جایگزین آنها چیست؟ بخش قابل توجهی از مردم امروز توان خرید یک خودروی صفر کیلومتر را ندارند و حتی خرید یک خودروی دستدوم نسبتاً جدید نیز برای بسیاری به یک تصمیم سنگین مالی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، نمیتوان صرفاً با یک آییننامه به کسی گفت خودروی قدیمیات دیگر امکان استفاده سابق را ندارد. اگر هدف واقعاً نوسازی ناوگان و کاهش آلودگی است، باید همزمان مسیر واقعی و قابلدسترسی برای جایگزینی خودروها نیز وجود داشته باشد. وگرنه ممکن است نتیجه طرح گرفتار شدن بیشتر همان مردمی باشد که سالهاست به دلیل گرانی خودرو مجبور شدهاند با ماشینهای قدیمی خود سر کنند.
