برترینها: تنشها میان ایران و آمریکا در شرایطی وارد مرحلهای حساس شده که هر لحظه احتمال تشدید بحران بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. در آستانه سفر مسعود پزشکیان به نیویورک برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل، از سوی دو طرف هشدارهای سیاسی، امنیتی و نظامی مطرح شده و فضای بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن همچنان ادامه دارد. در همین حال، تلاشهای دیپلماتیک و میانجیگریهای انجامشده تاکنون به نتیجه مشخصی برای کاهش تنشها منجر نشده است. در چنین فضایی، برخی رسانهها و تحلیلگران احتمال بازگشت درگیری نظامی را جدیتر ارزیابی میکنند. سه روزنامه صبح ایران در گزارشها و یادداشتهای خود، با اشاره به مجموعه تحولات اخیر، کفه سناریوی آغاز دوباره جنگ را سنگینتر دانستهاند و نسبت به پیامدهای ادامه روند موجود هشدار دادهاند.
با توجه به حساسیت شرایط، نگاه رسانههای داخلی به آینده روابط تهران و واشنگتن میتواند بازتابدهنده بخشی از برداشتهای موجود در فضای سیاسی ایران باشد. در ادامه، مواضع و تحلیلهای این سه روزنامه درباره احتمال تشدید بحران و سناریوهای پیشرو را مرور خواهیم کرد.
آماده برای جنگ
مهدی بیکاوغلی در شماره امروز روزنامه اعتماد از تشدید تقابل ایران و امریکا گزارش میدهد: سفارت ایالات متحده در ابوظبی، قطر، اردن، عربستان، اسراییل و... با صدور یک هشدار امنیتی اضطراری و کمسابقه، رسما از همه شهروندان امریکایی خواست که نه تنها در سفرهای خود به کل منطقه خاورمیانه و غرب آسیا تجدیدنظر کرده و از آن اجتناب بورزند، بلکه نسبت به پیامدهای فوری ناشی از لغو پروازها، بسته شدن حریمهای هوایی و حملات ناگهانی به تاسیسات زیربنایی از جمله فرودگاهها در عربستان و سایر کشورها هوشیار باشند. این هشدار فراتر از تدابیر مرسوم صادر شده، چرا که واشنگتن ادعا میکند منافع، شرکتها و نهادهای دیپلماتیک وابسته به ایالات متحده حتی در خارج از حوزه جغرافیایی خاورمیانه نیز ممکن است هدف اقدامات تلافیجویانه جریانهای حامی ایران قرار بگیرند. این ارزیابی امنیتی گواهی میدهد که برآورد نهادهای اطلاعاتی امریکا از میزان شکنندگی اوضاع منطقه به شدت بالا رفته و آنها خطر سرایت درگیری نامتقارن به تمام نقاط استراتژیک را جدی ارزیابی میکنند.
بحران کنونی غرب آسیا میان دو سناریوی مشخص معلق مانده است: یا واشنگتن تحت فشار فزاینده بهای حاملهای سوخت، هشدارهای امنیتی فزاینده و خطر شکست در انتخابات نوامبر، شرایط جدید منطقهای را پذیرفته و با تمکین به 7 شرط ایران، بستر احیای تفاهم اسلامآباد و گشایش آبراههای ترانزیتی را فراهم میکند یا اینکه با اصرار بر سیاستهای یک جانبه، بنبست کنونی را به مرحله تصاعد غیرقابل مهار تنش، فعال شدن کارت خروج ایران از NPT و رویارویی مستقیم با متحدان منطقهای امریکا سوق خواهد داد. سفر مسعود پزشکیان به سازمان ملل و تحرکات دیپلماتیک میانجیها در روزهای آتی، مشخص خواهد کرد که آیا صدای عقلانیت دیپلماتیک بر طبلهای جنگطلبان غلبه خواهد کرد یا جهان باید خود را برای نظمی پرهزینهتر و ناآرامتر آماده کند؟
پیشبینی قرارگاه خاتم از حمله آمریکا به ایران
روزنامه سازندگی نوشت: محسن رضایی، دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران، در گفتوگو با شبکه الجزیره اعلام کرد که تهران در وضعیت دفاعی جدی قرار دارد و اگر هدف حمله قرار گیرد، پایگاههای آمریکا و منافع این کشور در منطقه را با شدت بیشتری هدف قرار خواهد داد. رضایی گفت، ایران برای یک «جنگ تعیینکننده» آماده است و تهدیدهای دونالد ترامپ، نتیجهای در پی نخواهد داشت. به گفته او، تهران نقاط ضعف ارتش آمریکا را میشناسد و بیش از گذشته برای مقابله با حملات هوایی واشنگتن آماده شده است. او همچنین گفت خروج آمریکا از یادداشت تفاهم، محاسبات تهران را تغییر داده و ایران پس از این اتفاق به این نتیجه رسیده است که راهبرد خود در قبال واشنگتن را تغییر دهد. یکی از مهمترین بخشهای اظهارات رضایی به تحولات دریایی مربوط میشد. او اعلام کرد، ایران اخیراً یک موشک ضدکشتی را در نزدیکی یک ناو هواپیمابر آمریکایی آزمایش کرده است؛ اقدامی که در صورت صحت، نشاندهنده اهمیت فزاینده جبهه دریایی در تقابل دو کشور است.
همزمان با اظهارات رضایی، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا نیز هشدار تندی صادر کرد. این قرارگاه با اشاره به آنچه «چراغ سبز برخی کشورهای منطقه» به مقامهای آمریکایی برای از سرگیری اقدامات علیه ایران خواند، اعلام کرد در صورت حمله آمریکا، مراکز استقراری و منافع این کشور در منطقه بدون محدودیت هدف حملات قرار خواهند گرفت. این هشدار تنها متوجه واشنگتن نبود. قرارگاه خاتمالانبیا اعلام کرد، کشورهایی که با ادامه سیاست دوگانه خود با اقدامات آمریکا علیه ایران همراه شوند، در این «شرارت» شریک تلقی خواهند شد و نباید از نیروهای مسلح ایران، انتظار خویشتنداری داشته باشند. این تهدیدها در شرایطی مطرح شده که گزارشها از افزایش هماهنگی امنیتی میان آمریکا، اسرائیل و شماری از کشورهای عربی حکایت دارد. آکسیوس چند روز پیش گزارش داد، فرماندهان نظامی آمریکا، اسرائیل و ۸ کشور عربی در نشستی محرمانه در آلمان درباره جنگ ایران و تنشهای منطقهای گفتوگو کردهاند.
خاورمیانه در لبه پرتگاه
طهمورث گیلانی در توسعه ایرانی نوشت: آنچه از برآیند گزارشهای خبرگزاریهای بینالمللی برمیآید، خاورمیانه در یکی از حساسترین پیچهای تاریخی خود قرار گرفته است. بازگشت زودهنگام ترامپ از کمپدیوید به کاخ سفید پس از حملات موشکی به ریاض، نشاندهنده آن است که واشنگتن وضعیت را «بحرانی» ارزیابی میکند. ترامپ از یک سو با فشار متحدان عرب خود (عربستان و قطر) مواجه است که نگران هدف قرار گرفتن زیرساختهای نفت و گازشان هستند، و از سوی دیگر با فشار تندروهای اسرائیلی که خواهان یکسره کردن کار در جبهه شمال و مرکز هستند. واقعیت این است که تهدید به «اتفاق بزرگ» میتواند آخرین تیر ترامپ در ترکش دیپلماسی اجبار باشد، همانطور که تحلیلگران فارنپالیسی هشدار دادهاند، شروع یک جنگ با آمریکا است، اما پایان دادن به آن لزوماً در اختیار واشنگتن نخواهد بود. ایران با تکیه بر استراتژی «پایان خویشتنداری» و فعالسازی دیپلماسی میدانی، نشان داده است که هرگونه اقدام نظامی میتواند به یک درگیری فرسایشی با هزینههای غیرقابلپیشبینی برای اقتصاد جهانی تبدیل شود. در روزهای آتی، نشست مجمع عمومی سازمان ملل و دیدارهای ترامپ با سران شورای همکاری خلیج فارس، مشخص خواهد کرد که آیا جهان شاهد یک «توافق بزرگ» خواهد بود یا خاورمیانه در شعلههای یک «اتفاق بزرگ» نظامی فرو خواهد رفت.
