تحریم و جنگ با اقتصاد خانوار چه کرد؟

 هزینه مصرف نهایی خصوصی یکی از شاخص‌های مهم در بررسی سطح رفاه خانوار است. هر چقدر رشد این شاخص بیشتر باشد، به معنای افزایش تقاضا برای هزینه است. بنابراین رشد این شاخص به تعبیری نشانه بهبود وضع اقتصاد خانوار و کاهش آن نشانه افت وضعیت معیشت و اقتصاد خانوار است.

بررسی وضعیت روند هزینه مصرف خصوصی مرکز آمار، به قیمت جاری و به قیمت ثابت زاویه دید دقیقی را نسبت به سطح رفاه مردم نشان می‌دهد و می‌تواند برای سیاست‌گذاری مورد استفاده قرار گیرد.

هزینه مصرف نهایی خصوصی به قیمت ثابت

اندازه‌گیری این متغیر به قیمت ثابت، ارزش کالا‌ها و خدمات را با قیمت‌های سال ۱۴۰۰ نشان می‌دهد. 

بر اساس آمار‌های منتشر شده، هزینه مصرف نهایی خصوصی به قیمت ثابت، در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳، کاهش ۱.۴ درصدی را تجربه کرده است. در ادبیات اقتصادی کاهش این شاخص، به منزله کاهش رفاه تلقی می‌گردد.

همچنین این متغیر در سال ۱۴۰۴، بیشترین کاهش را از سال ۱۳۹۸ تجربه کرده است. می‌توان از دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، چشم‌انداز منفی نسبت به آینده، تحریم‌ها و شوک مقطعی حذف ارز ترجیحی به عنوان اصلی‌ترین دلایل این کاهش یاد کرد.

هزینه مصرف نهایی خصوصی به قیمت جاری

محاسبه این متغیر بر اساس قیمت جاری، ارزش کالا‌ها و خدمات را بر اساس قیمت همان سال اندازه‌گیری می‌کند.

اگر افزایش هزینه مصرف نهایی خصوصی به قیمت جاری نسبت به تورم رشد کمتری داشته باشد، رفاه خانوار بهبود پیدا کرده است. این یعنی کالا‌ها و خدمات خریداری شده توسط مردم، افزایش قیمت کمتری نسبت به تورم داشته‌اند. همچنین پیشی‌گرفتن رشد هزینه مصرف خصوصی نسبت به تورم، به معنای افزایش بیشتر هزینه‌های مصرف نسبت به تورم است.

هر چند تورم، به تنهایی می‌تواند به عنوان یک متغیر جهت بررسی رفاه در نظر گرفته شود، اما بررسی هزینه مصرف نهایی خصوصی در کنار تورم تحلیل دقیق‌تری از وضعیت دخل و خرج خانوار ارائه می‌دهد و می‌تواند برای اتخاذ سیاست‌ها به عنوان متغیر کمکی استفاده شود.

با توجه به آمار منتشر شده این بخش، هزینه مصرف نهایی خصوصی به قیمت جاری در ۳ سال گذشته به ترتیب رشد ۵۳، ۳۱ و ۵۱ درصدی داشته است. این در حالی است که تورم در سه سال گذشته به ترتیب، ۴۱، ۳۳ و ۵۱ درصد بوده است.

با مقایسه این آمارها، به درک بهتری نسبت به سطح رفاه خانوار می‌رسیم. مثلا اثرات تورم در ۱۴۰۲ مخرب بود، همچنین افزایش هزینه مصرف نهایی خصوصی به اندازه حدود ۵۳ درصد در همان سال، به این معنا است که هزینه مصرف مردم نسبت به تورم افزایش بیشتری داشته است و مردم برای خرید کالا و خدمات مبلغ بیشتری پرداخت کرده‌اند. پرداخت مبلغ بیشتر می‌تواند به تدریج رفاه خانوار را کاهش دهد.

ثبت رکورد ۶ ساله افت رفاه خانوار ار سال ۹۸ تاکنون همزمان با تشدید تحریم‌ها بعد از برجام می‌تواند سیگنالی از اثرات جنگ و تحریم بر اقتصاد خانواد باشد.